Rögar Yapımı Nasıl Yapılır? Ölçü, Malzeme ve Bağlantı

Ana Sayfa › Blog › Rögar Yapımı Nasıl Yapılır? Ölçü, Malzeme ve Bağlantı

Bir atık su hattı düz bir çizgi olarak başlayıp şebekeye kadar hiç kesintisiz gidemez. Bina köşesini dönmesi, başka bir bloğun hattıyla birleşmesi ya da araziye uyup kot kaybetmesi gerekir. Bu kırılma noktalarının her biri, boru içinde akışın yavaşladığı ve birikmenin başladığı yerlerdir. Rögar, tam bu noktalarda hattı yeryüzüne bağlayan ve içine ulaşılabilen bir kontrol odasıdır.

Rögar yapımı yalnızca yeni binalarda değil, eski hattın yenilendiği, bir ek yapının hatta bağlandığı ya da sık tıkanan bir güzergâhın bakım noktası eksik olduğu durumlarda da gündeme gelir. Aşağıdaki tablo, sahada hangi durumda rögar yapılmasını önerdiğimizi özetliyor.

Günlük dilde “rögar” ve “logar” çoğu zaman aynı yapı için kullanılır; ikisi de Fransızca kökenlidir ve İstanbul’da bölgeye göre biri ya da öteki daha yaygındır. Teknik dilde ise iki yapı ayırt edilir: insanın içine inerek çalışabileceği büyüklükteki baca ile yalnızca yukarıdan alet ve kamera sokulan küçük kontrol bacası.

Beton muayene bacaları TS EN 1917, plastik muayene bacaları ve rögarlar ise TS EN 13598 serisi kapsamında üretilir. Hazır ürün alırken bu standartlara uygunluk belgesini istemek, rögarın toprak yükü ve sızdırmazlık açısından test edilmiş olduğunu gösterir.

Malzeme seçimi; derinliğe, yeraltı suyu durumuna, üstten gelecek yüke, sahaya iş makinesi girip giremeyeceğine ve zamana bağlıdır. Logar yapımı için kullanılan dört ana yöntemi karşılaştırdık:

Hazır rögar, özellikle dar bahçelerde, villa ve müstakil ev hatlarında, yeraltı suyunun hatta sızmasının istenmediği yerlerde pratik bir çözümdür. Prefabrik beton ise site yolu ve otopark gibi ağır yük alan, büyük ve derin noktalarda öne çıkar. Yerinde döküm beton, standart parçaların uymadığı karmaşık birleşimlerde hâlâ en esnek yöntemdir.

Tuğla rögarı neden önermediğimizi sahada sık görüyoruz: harç derzleri zamanla dağılır, toprakla birlikte kökler içeri girer ve yeraltı suyu atık su hattına dolar. Eski bir tuğla rögarın onarılabilir mi yoksa yeniden mi yapılmalı olduğunu logar tamiri hizmetimizde inceliyoruz.

Rögarın iç ölçüsü keyfe göre değil, iki soruya göre belirlenir: Rögar ne kadar derin ve bakım nasıl yapılacak? Yüzeyden kanal açma makinesi ya da kamera sokulacak sığ bir noktada küçük kesitli bir baca yeterli olabilir. Bir insanın içine inip çalışması gerekiyorsa gövde, merdivenle inmeye ve dipte eğilip çalışmaya izin verecek genişlikte olmalıdır. İnsan girişli rögarlarda iç çapı 100 cm olan prefabrik bilezikler yaygın olarak kullanılır.

Derinlik ise hattın kotuyla belirlenir; rögar, borunun geçtiği kottan yüzeye kadar uzanır. Prefabrik ve plastik rögarlarda yüksekliği ayarlamak için ara bilezik ya da uzatma parçası kullanılır, en üstte konik başlık gövdeyi kapak ağzına daraltır. Böylece içerisi geniş, yüzeydeki açıklık ise kapak ölçüsünde kalır.

Rögarın en sık ihmal edilen kısmı tabanıdır. Düz bırakılmış bir tabanda atık su, giriş borusundan çıkıp geniş bir havuza yayılır, hızını kaybeder ve katı maddeler dibe çöker. Birkaç ay içinde rögarın dibinde çamur katmanı oluşur, koku başlar ve çıkış borusunun ağzı daralır. Doğru yapılan tabanda ise su, borunun devamıymış gibi şekillendirilmiş bir oluk içinde akar.

Yerinde döküm rögarlarda oluk, çoğu zaman taban betonu dökülürken yarım kesilmiş boruyla ya da kalıpla şekillendirilir ve üzeri düzgün sıvanır. Oluğun pürüzsüz olması, rögar yapımı sırasında harcanan küçük bir emeğin hattın ömrü boyunca karşılığını verdiği nadir detaylardan biridir.

Bir rögarda çıkış borusunun alt kotu, giriş borusunun alt kotundan daha aşağıda olmalıdır. Bu küçük fark, suyun rögar içinde durmadan çıkışa yönelmesini sağlar. Çıkışın girişten yüksekte kaldığı rögarda su gölleşir; bu, sahada en çok karşılaştığımız ve sonradan düzeltilmesi en zor yapım hatalarından biridir.

Giriş ile çıkış arasında büyük bir kot farkı varsa, suyun rögarın içine yukarıdan şelale gibi düşmesine izin verilmez. Bu durumda düşü çözümü uygulanır: gelen hat rögarın dışında aşağı indirilip tabana yakın bir noktadan içeri alınır ya da rögar içinde sabitlenmiş bir düşü borusu kullanılır. Böylece taban oyulmaz, sıçrama ve koku azalır, bakım yapan kişi de düşen suyun altında kalmaz.

Gövde ile boru arasındaki bağlantının esnek olması önemlidir. Bina, rögar ve boru zamanla farklı miktarlarda oturur; rijit harç bağlantı bu farkı karşılayamaz ve çatlar. Contalı bağlantı ise küçük hareketlere sızdırmadan uyum sağlar. Bina çıkışından rögara gelen hattın eğim ve bağlantı ayrıntılarını atık su hattı ve rögar bağlantısı sayfamızda ayrıca anlatıyoruz.

İnsan girişli rögarlarda gövdeye sabitlenen basamaklar ya da sabit merdiven kullanılır. Basamaklar korozyona dayanıklı malzemeden, örneğin plastik kaplı çelikten seçilmeli ve düşey bir hat üzerinde eşit aralıklarla yerleştirilmelidir. Bu basamakların gereklilikleri TS EN 13101 standardında tanımlanmıştır. Paslanmış ya da yerinden oynamış bir basamak, bakım sırasında ciddi bir kaza riskidir.

Kapak, rögarın yüzeydeki yüzüdür ve üstünden geçecek yüke göre seçilir. Bahçede ve yaya yolunda hafif sınıf, site içi araç yolunda ve otoparkta ağır sınıf kapak gerekir; bu sınıflar TS EN 124 standardında A15’ten D400’e ve üzerine kadar tanımlanmıştır. Kapak tipi, contalı ve kilitli seçenekler ile çerçevenin kotuna oturtulması konusunu logar kapağı sayfamızda ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Yeraltı suyu yüksek olan arsalarda rögar iki ayrı riskle karşılaşır. Birincisi suyun ek yerlerinden içeri sızması ve atık su hattının gereksiz yere dolmasıdır; bu nedenle ekler contalı, gövde sızdırmaz olmalıdır. İkincisi, özellikle hafif plastik rögarlarda, boş gövdenin su içinde yukarı itilmesidir. Bu kaldırma etkisine karşı rögar, beton bir tabana ya da çevresine dökülen beton bileziğe sabitlenir.

Sahada bir rögarın yapımı, kazıdan önce başlar. Mevcut hatların yeri, kotlar ve rögarın hangi borulara hizmet edeceği belirlenmeden yapılan rögar, çoğu zaman yeniden kırılır. Biz işe her zaman ölçü ve plan ile başlıyoruz.

Dolgu aşamasında gövdenin çevresi tek seferde doldurulmamalıdır; ince katmanlarla ve her katmanı sıkıştırarak ilerlemek, rögarın sonradan çökmesini ve kapağın çukurda kalmasını önler. Teslim öncesinde hattı su vererek ve gerektiğinde kamerayla kontrol etmek, gizli bir kot hatasının yıllar sonra değil o gün fark edilmesini sağlar.

Yağmur suyu konusu ayrıca önemlidir. İstanbul’daki ayrık sistemde yağmur suyu ve drenaj suyu atık su hattına bağlanmaz; rögar yapımı sırasında bu ayrımın korunması, hem idare kurallarına uyum hem de sağanakta geri tepmenin önlenmesi için şarttır.

Parsel içi hattın belediye kanalına bağlandığı noktadaki parsel bağlantı bacası için ayrıca dikkat gerekir. Bağlantının yeri, kotu ve detayı İSKİ’nin bağlantı şartlarına tabidir ve bağlantı izni İSKİ’den alınır. Biz parsel içindeki rögar ve hatları yapıyor, başvuru sürecinde mal sahibine ve müteahhide gerekli bilgi ve çizimlerle destek oluyoruz; onay ise her zaman İSKİ’nindir. Yeni bir binanın ya da sitenin tüm rögar ve hat düzenini baştan planlamak kanalizasyon altyapı hizmetimizin kapsamındadır.